Bijzondere Waarnemingen in 2018

9 september 2018: Gebundelde champignonparasol op een houtsnipperbad in Gouda


gebundelde champignonparasol
Leucoagaricus americanus

Tjerk Nawijn (2018)

Na alle regenbuien van de afgelopen week bezocht ik op 9 september de Groene Wal (een geluidswal) in mijn woonplaats Gouda. Aan de rand van een houtsnipperpad trof ik een vrij grote groep paddenstoelen aan. Eerst dacht ik aan de knolparasolzwam, maar hij had geen knol en een andere vorm van de steel. Via het paddenstoelenforum van waarneming.nl kwam ik erachter, dat het om de gebundelde champignonparasol ging, een toch wel bijzondere vondst. De steel van de gebundelde champignonparasol is nogal bijzonder: spindelvormig. De stelen zitten onderaan vaak aan elkaar vast [bundel!], zijn bij jonge exemplaren vaak wittig, maar worden bij het ouder worden purperbruinachtig. Op 13 september stonden honderd meter van de eerste vondst opnieuw een flink aantal exemplaren. Ik heb van één exemplaar de steel beschadigd en kon de opeenvolgende verkleuringen (genoemd in het artikel in ‘Naturetoday’) van saffraangeel naar wijnrood mooi vastleggen.

Literatuur:
M.E. Noordeloos, Th. W. Kuyper & E.C. Vellinga(2001): FAN Vol. 5, blz. 92.
H. Knudsen en J. Vesterholt (2008): Funga Nordica, blz. 550.

25 augustus 2018: Geknopte dwergsatijnzwam in de bossen tussen Maasbree en Blerick


Geknopte dwergsatijnzwam
Entoloma jahnii

Alina en Chris Billekens (2018)

Na een lange periode van hoge temperaturen en nauwelijks neerslag zijn er in onze regio nog steeds weinig paddenstoelen te vinden. Russula’s en boleten etc. laten het tot nu toe nog massaal afweten. Je gaat dan van zelf op de kleine dingen letten. Zo vond Alina gisteren in de berm van een weg in de bossen tussen Maasbree en Blerick aan de onderkant van een afgevallen stuk tak van waarschijnlijk Amerikaanse eik een klein wit zwammetje met een lichte roze verkleuring. In eerste instantie werd gedacht aan een Mycena of iets dergelijks, maar onder de microscoop werd al direct duidelijk dat het een satijnzwammetje was, door de 5- tot 6- hoekige sporen. De hoedhuid bevatte grote en capitate pileocystiden. Met Funga Nordica kwam ze zodoende al snel uit op Entoloma jahnii, de Genopte dwergsatijnzwam, een soort die in de verspreidingsatlas als zeer zeldzaam en Gevoelig omschreven staat.

Literatuur:
H. Knudsen en J. Vesterholt (2008): Funga Nordica, blz. 434.
M.E. Noordeloos (2004): Fungi Europaei Vol. 5a, Entoloma s.l., blz. 1140.

7 augustus 2018: Zwavelzwam met anamorf deel aan de zuidkant van de Hoge Veluwe


Zwavelzwam (anamorf)
Laetiporus sulphureus anamorf

Henk Monster (2018)

Als groot liefhebber van houtzwammen kwam ik langs een eikenlaan aan de zuidkant van de Hoge Veluwe in de gemeente Arnhem op 7 augustus een merkwaardig samengestelde Zwavelzwam tegen. Het exemplaar bleek van circa 8 m hoogte uit een nog levende Amerikaanse eik te zijn gevallen. Dit seizoen zijn de Zwavelzwammen door de droogte op diverse plaatsen erg vreemd gevormd. Ze hebben geen brede lobben of schelpen, maar meer omhooggerichte sprieten. Omdat er bij het breukvlak bij de boomaanhechting een circa 10 cm diameter grote ‘knol’ zat, heb ik die losgetrokken van de eraan vastzittende tros (normaal gevormde Zwavelzwam) en voor microscopisch onderzoek opgestuurd naar Riet van Oosten. Zij concludeerde dat het om de anamorfe vorm (het ongeslachtelijke stadium) van de Zwavelzwam ging. Eduard Osieck heeft de determinatie bevestigd. Het bijzondere is dat hier de ongeslachtelijke anamorfe en de normale teleomorfe vorm naast elkaar aanwezig waren. De anamorfe vorm van de Zwavelzwam kent slechts drie stippen op de Verspreidingsatlas.

Literatuur:
H. Jahn (1970): Ceriomyces aurantiacus Pat., eine Nebenfruchtform des Schwefelporlings (Laetiporus sulphureus). Natur und Heimat 30, blz. 85-88.
J.A. Stalpers, (1984): Revision of the genus Sporotrichum. Studies in Mycology 24: 1-105 [Laetiporus sulphureus anamorf als Sporotrichum versisporum]

26 juni 2018: Tropische houtzwam in Burgers Zoo

Gyrodontium sacchari

Hannie Wijers (2018)

Op 18 juli besloot ik weer naar Burgers Zoo en wel de Bush te gaan. Bij een oude stronk die er al jaren lag en niet herkenbaar als houtsoort zag ik tamelijk grote zwammen. Na een paar foto's genomen te hebben voelde ik aan de zwam. Ik was verrast, ze voelde erg zacht aan. Zou het een Kaaszwam kunnen zijn? Bij een blik op de onderkant was ik echt totaal perplexed. Een Kaaszwam met stekeltjes? De onderkant had namelijk gele stekeltjes. Getande kaaszwam lijkt er toch echt niet op. Ook ging de gedachte van de Gele stekelkorstzwam door mijn hoofd. Die groeit echter in plakkaten op het hout. De zwammen groeiden dakpansgewijs en naast elkaar op het hout.
Bij thuiskomst foto's op de Faceboek groep Corticiaceous Fungi and Resupinate Polypores. Al snel kreeg ik een reactie dat het om Gyrodontium kon gaan. Een soort die in India, Autralie en het zuiden van N.-Amerika voorkomt.
Bjorn Wergen heeft de soort als Gyrodontium sacchari gedetermineerd en Chiel Noordeloos kon ik zich in de determinatie vinden. Beiden heel veel dank.

Literatuur:
https://www.researchgate.net/figure/Gyrodontium-sacchari-Spreng-Hjorstam-A-Habitat-B-Basidiomata-showing-resupinate-to_fig1_273322526
http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?Table=Mycobank&Rec=58720&Fields=All Gyrodontium sacchari

26 juni 2018: Regendruppelzwam op oude lisdodden op landgoed Voorstonden /Gelderland


Regendruppelzwam
Efibulobasidium albescens

Hannie Wijers (2018)

Hoewel er in deze omgeving weinig paddenstoelen staan op dit moment, besloten Maria Plekkenpol en ik om toch een rondje landgoed Voorstonden te gaan doen. We vonden al een niet nader op naam te brengen Russula en de Bleke Cantharel. We waren blij met de bijzondere vondst van de Cantharel, ondanks de droogte. Langs de vijver nam Maria een handvol oude lisdodden. Op een ervan zaten minuscule witte bolletjes. Toch maar mee naar huis nemen. Onder de microscoop bleek het voor ons gevoel om iets richting trilzwam te gaan. Zover reikte onze kennis van dit genus niet. Dus benaderde ik Ida Bruggemans. of zij het voor ons na wilde kijken. Het kostte haar ook nog wat hoofdbrekens maar vandaag kregen we het antwoord: Efibulobasidium albescens, de Regendruppelzwam. Daar werden we allen erg vrolijk van.

Literatuur:
H. Lammers en anderen (2012): Niet zomaar een bos, blz. 182.
W. Jülich (1984): Die Nichtblätterpilze, Gallertpilze und Bauchpilze, blz. 407.

http://www.paddestoelenkartering.nl/downloads/Cooliaas/Coolia40-1.pdf blz. 17.

25 juni 2018: Rigidoporus lineatus in Burgers Bush

Rigidoporus lineatus
Hannie Wijers (2018)

In juni bracht ik weer een bezoek aan Burgers Bush om naar paddenstoelen te kijken. Op een stronk hout, die voor mij niet te herleiden was, zag ik een aantal mooie paddenstoelen. Ze deden me aan Elfenbankjes denken. Aan de stronk zat soms een enkele korst en soms groeiden de zwammen dakpansgewijs. De bovenkant van de zwam was een mooie kleur geel en enigszins gezoneerd. De onderkant was heel licht van kleur, tegen heel lichtroze aan. De poriën waren zeer klein. Het lukte mij niet om hem te determineren.
Twee weken later heb ik nog wat materiaal meegenomen en op Corticiaceous Fungi and Resupinate Polypores (Faceboek) geplaatst. Er kwamen een aantal reacties en ik heb materiaal naar Bjorn Wergen gestuurd die hem gedetermineerd heeft. Het bleek Rigidoporus lineatus te zijn. Eduard Osieck bevestigde de vondst op basis van de foto's. Dit zou de tweede vondst van NL zijn.

Literatuur:
L. Ryvarden (1972): Norwegian Journal of Botany 19: A critical checklist of the Polyporaceae in tropical East Africa, blz. 229-238.

9 juni 2018: Reuzenboomwrat op een beuk bij Leusveld/Gelderland


Reuzenboomwrat
Lycogala flavofuscum

Hannie Wijers (2018)

Zaterdag jongstleden gingen Maria en ik samen richting Leusveld. Paddenstoelen zoeken. Nou ja, die waren er niet al teveel, het was erg droog. De kleine Ijsvogelvlinder is dan ook leuk om te zien. Al direct vonden we toch een Champignon en Kleverige koraalzwammetjes. Na langs het orchideeënweitje gelopen te zijn kwamen we uiteindelijk in een beukenlaan. Eén beuk was niet dood maar had wel een hele grote wondplek. Ik zag iets bovenaan vanuit de wond aan zwammen groeien. Het idee was dat het misschien jonge Houtzwammen zouden zijn? Maria voelde aan eentje en kreeg direct een hele lading sporen over zich heen. Totaal verrast vroeg ik of er ook een Reuze Boomwrat bestond. En ja er bestond een dergelijke soort. Voorzichtig een beetje materiaal in een doosje en thuis onder de microscoop. Dezelfde avond nog foto's naar Hans van Hooff gestuurd. Hij bevestigde deze vondst en inmiddels heeft Hans materiaal in zijn herbarium.

Literatuur:
N.E. Nannenga-Bremekamp (21974): De Nederlandse myxomyceten, blz. 79-80.
H. v. Hoof (2014): Coolia 57: Is de Gewone boomwrat Lycogala epidendrum wel altijd de Gewone boomwrat, blz. 2-6.

20 mei 2018: Trechtertaaiplaat in de Deurnense Peel in Helenaveen


Trechtertaaiplaat
Panus conchatus

Alina & Chris Billekens (2018)

Op 20 mei besloten we maar eens naar de Deurnense Peel in Helenaveen te gaan kijken naar paddenstoelen want in onze regio was het kurkdroog en nauwelijks iets te vinden. Ook daar was het niet veel beter maar op een op de grond liggende stam vond Alina toch twee paddenstoelen met ver aflopende plaatjes. In eerste instantie dachten we aan Oesterzwammen maar toch niet helemaal zeker namen we een exemplaar mee voor microscopisch onderzoek. De aanwezigheid van pleuro- en cheilocystiden gaf al direct aan dat het geen oesterzwam was. Met Funga Nordica kwamen we uit op de Trechtertaaiplaat. De Trechtertaaiplaat staat als zeldzaam en ernstig bedreigd in de rode lijst. Bekijk ook de waarneming uit 2010.

Literatuur:
E. Gerhardt (2009): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 220.
H. Knudsen en J. Vesterholt (2008): Funga Nordica, blz. 73-74 .

2 mei 2018: Viltige bokaalkluifzwam bij Windesheim


Viltige bokaalkluifzwam
Helvella unicolor

Marjon van der Vegte (2018)

Ook voor deze waarneming geldt weer: soms is iets niet wat het lijkt, alert blijven op dubbelgangers! De vondst van een groep bokaalkluifzwammen bij Windesheim, sterk gelijkend aan de Helvella acetabulum, bleek een andere soort te zijn. Het biotoop, klei met Berk vond ik afwijkend voor de Bokaalkluifzwam die normaliter bij Eik op humusrijke grond staat. Microscopisch onderzoek gaf de doorslag, de sporen waren duidelijk breder (tot 15 mu) en de hoeden bij jonge exemplaren opvallend viltig. Dan kom je bij de Viltige bokaalkluifzwam uit, slechts eenmaal eerder gemeld in Nederland van een plek iets noordelijker dan Windesheim!

Literatuur:
Boudier Dissing, Rev. Mycol. 31:219. 1966.


2 mei 2018: Parelglimmerinktzwam Zalkerbos bij Zalk


Parelglimmerinktzwam
Coprinellus saccharinus

Marjon van der Vegte (2018)

Soms is iets niet wat het lijkt, er zijn vele dubbelgangers, iets waar Gerrit en ik op 2 mei in het Zalkerbos en Windesheim achter kwamen! Aanvankelijk leek de vondst van een groepje inktzwammen in het Zalkerbos bij Zalk, een hardhout ooibos waar veel Iep staat, op de Gewone glimmerinktzwam. Uit de sectie Micacei, heeft de Gewone glimmerinktzwam caulocystiden welke gelijkende soorten zoals Gladstelige glimmerinktzwamen en de Parelglimmerinktzwam niet of nauwelijks bezitten. Ik vond deze echter niet; de sporen waren een mix van ovoide en ellipsoide deels submitriforme sporen, dit sloot dus ook de Gladstelige glimmerinktzwam uit. De determinatie leid dan naar Parelglimmerinktzwam. Deze soort bezit relatief donkere hoeden waarop het witte velum nog lang blijft zitten. Bekijk ook de waarneming uit 2017.

Literatuur:
C. Bas, M.E. Noordeloos T.W. Kuyper en E.C. Vellinga. (2005): Flora Agaricina Neerlandica deel 6 , blz. 86.

25 maart 2018: Sparrenbekertje in het Staelduinsebos in Naaldwijk


Sparrenbekertje
Pithya vulgaris

Henk van der Wijngaard (2018)

Op zondagmiddag 25 maart liep ik met Theo Strik een rondje in het Staelduinsebos in Naaldwijk om te kijken naar paddenstoelen. Aangekomen bij de houtwal die de grens markeert van het bos en het bezoekerscentrum d’Oude Koestal werd mijn nieuwsgierigheid geprikkeld door wat ik in eerste instantie dacht een oude daar gedropte kerstboom. Daar deze al half vergaan was checkte ik deze op aanwezigheid van mogelijk paddenstoelen en al snel zag ik iets roods op een van de takjes. Een nadere inspectie leverde direct het beeld op van een bijzondere vondst.
Prachtige rode bekervormige paddenstoelen op wat later bleek Sparrentakken. De determinatie was niet makkelijk maar wij werden via Facebook gewezen op de mogelijkheid dat het weleens Pithya vulgaris kon zijn wat ook zo bleek te zijn na Theo zijn microscopisch onderzoek.
Daarna is een monster ingestuurd en is door derden opnieuw na onderzoek dezelfde constatering gedaan.

Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, vol 1, blz. 122.


26 januari 2018: Hazelaarschijfzwammen op Amelisweerd


Hazelaarschijfzwam
Encoelia furfuracea

Foto: Marjolein Tschur (2018)

In maart 2017, toen ik op Amelisweerd op zoek naar Anemonenbekerzwammen was, wees een dame mij hazelaarschijfzwammen aan. Deze had ik eerder nog nooit gezien. Op een aantal hazelaars aan het water zaten tientallen hazelaarschijfzwammen. In heel Amelisweerd barst het van de hazelaarstruiken. Later vond ik op andere plekken nog veel meer hazelaars met hazelaarschijfzwammen. Deze winter is de hoeveelheid hazelaarschijfzwammen veel minder. Ik heb tot nu toe 5 hazelaars met schijfzwammen gevonden. Helaas is tijdens een recente snoeiactie daar de meest opvallende en grootste zwammentak afgezaagd. Jammer want er zijn 99 % meer takken zonder dan met deze leuke maar vrij onopvallende hazelaarschijfzwammen. In januari 2018 vond ik ook de blauwe korstzwammen. Al met al is het dus ook in de winter de moeite waard om Amelisweerd te bezoeken.

Literatuur:
N. Dam & T.W. Kuyper (2016): Veldgids Paddenstoelen II, blz. 145.
G.J. Keizer (1998): Geïllustreerde Paddenstoelenencyclopedie) blz. 65.